AG dağıtım mimarisi: trafodan son yüke
Bir sanayi tesisinde AG dağıtımı trafo AG çıkışında başlar. Trafo çıkış kablosu veya busbar ile ana dağıtım panosuna (ADP) gelen enerji, ana kesici (ACB) ve çıkış kesicileri (MCCB) üzerinden tali panolara, motor kontrol merkezlerine (MCC), sürücü panolarına, kompanzasyon panosuna ve aydınlatma panolarına dağılır. Jeneratör ve UPS gibi yedek kaynaklar otomatik transfer ile bu mimariye entegre edilir.
Dağıtım topolojisi radyal (her pano tek besleme) veya kritik tesislerde çift beslemeli (A-B yollu) olabilir. Topoloji seçimi kesinti toleransına, yatırım bütçesine ve bakım kolaylığına göre yapılır.
Kablo mu, busbar mı?
| Kriter | Kablo | Busbar (bara kanalı) |
|---|---|---|
| Akım aralığı | Her aralık; büyük akımlarda paralel kablo | 400 A – 6300 A, kompakt |
| Esneklik | Güzergâh serbest | Modüler, tap-off kutuları ile kolay ilave |
| Yangın / duman | Halojensiz tip gerekir (N2XH) | Düşük yangın yükü, halojensiz |
| Montaj hızı | Uzun çekim ve sonlandırma | Hızlı montaj, daha az ek |
| Tipik kullanım | Motor beslemeleri, tali panolar | Trafo–ADP bağlantısı, plaza yükselticileri, üretim hattı dağıtımı |
Kablo kesiti nasıl seçilir?
Pratikte uzun hatlarda gerilim düşümü, kısa hatlarda akım taşıma kapasitesi kesiti belirler. Motor beslemelerinde yol alma akımı ve sürücü harmonikleri de dikkate alınır.
- Yük akımı hesabı (talep faktörü ve eş zamanlılık ile)
- Döşeme koşullarına göre akım taşıma kapasitesi (ortam sıcaklığı, gruplama, tava/boru düzeltmeleri — IEC 60364-5-52)
- Gerilim düşümü kontrolü (toplam %3–5 sınırı, uzun hatlarda belirleyici)
- Kısa devre ısıl dayanımı (k²S² ≥ I²t) ve koruma elemanı uyumu
- Mekanik ve çevresel koşullar: halojensiz, UV dayanımlı, zırhlı vb.
Panolar: IEC 61439 ne ister?
- Tasarım doğrulaması: sıcaklık artışı, kısa devre dayanımı (Icw), dielektrik dayanım, koruma sınıfı (IP) ve mekanik dayanım (IK) testleri
- Form ayrımı (Form 1–4): baralar, fonksiyonel üniteler ve terminallerin birbirinden ayrılma derecesi; bakım güvenliği için sanayi tesislerinde Form 3b–4 tercih edilir
- Kesici seçimi: ana giriş ACB, çıkışlar MCCB, motor devreleri için motor koruma şalteri ve kontaktör
- Ölçüm ve izleme: enerji analizörü, haberleşmeli kesiciler, SCADA/enerji izleme entegrasyonu
- Etiketleme, tek hat şeması ve as-built pano dosyası
Selektivite ve koruma koordinasyonu
Selektivite, bir arızada yalnızca arızaya en yakın kesicinin açması demektir. Zaman-akım eğrileri üst üste konarak akım selektivitesi, zaman selektivitesi veya bölge selektivitesi (ZSI) uygulanır. Kaskad (backup) koruma ise küçük kesicilerin kısa devre kesme kapasitesini üst kesici ile destekler. Bu hesaplar yapılmadan kurulan tesislerde tek bir motor arızası bütün tesisi karartabilir.
Kompanzasyon, harmonik ve güç kalitesi
Endüktif yükler reaktif güç çeker; kompanzasyon panosu kondansatör grupları ile bu gücü yerinde karşılar ve reaktif enerji cezasını önler. Sürücü ve doğrultucu ağırlıklı tesislerde harmonikler kondansatörleri zorlar; bu durumda detuned (reaktörlü) kompanzasyon veya aktif harmonik filtre kullanılır. Tasarım öncesi bir haftalık güç kalitesi ölçümü doğru çözümü belirler.
Tema Elektrik Sistemleri AG dağıtım kapsamı
- Trafo–ADP bağlantısı, ana ve tali panolar, MCC ve sürücü panoları
- Busbar sistemleri ve kablo tavası altyapısı
- Jeneratör / UPS entegrasyonu ve otomatik transfer
- Kompanzasyon ve harmonik filtre
- Selektivite hesabı, termal tarama ve periyodik pano bakımı