Trafo merkezi nedir ve hangi bileşenlerden oluşur?
Trafo merkezi, dağıtım şebekesi ile tesis arasındaki dönüşüm noktasıdır. OG giriş hücresi enerjiyi şebekeden alır, ölçü hücresi sayaç ve ölçü trafolarını barındırır, trafo koruma hücresi kesici veya sigortalı yük ayırıcı ile trafoyu korur, güç trafosu gerilimi düşürür ve AG ana dağıtım panosu enerjiyi tesise dağıtır. Topraklama tesisi bütün sistemin güvenlik omurgasıdır.
- OG hücreler: giriş, çıkış, ölçü, trafo koruma (kesicili veya sigortalı yük ayırıcılı)
- Güç trafosu: yağlı veya kuru tip, kademe değiştirici, koruma cihazları (Buchholz, sıcaklık, basınç)
- AG ana dağıtım panosu: ACB ana kesici, çıkış kesicileri, ölçüm, kompanzasyon bağlantısı
- Topraklama: işletme ve koruma topraklaması, eş potansiyel baralar, topraklama ağı
- Yapı: havalandırma, yağ toplama çukuru, yangın ayırımı, kablo kanalları, aydınlatma
- Yardımcı sistemler: SCADA/RTU, DC besleme, uzaktan izleme
Köşk tipi, bina tipi ve direk tipi trafo merkezi karşılaştırması
| Tip | Kapasite | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Beton köşk | 1 – 2 × 2500 kVA | Hızlı kurulum, fabrikada test edilmiş, kompakt | Zemin ve erişim planlaması, gürültü |
| Metal köşk | ≤ 1600 kVA | Hafif, ekonomik, taşınabilir | Isı ve korozyon, ömür |
| Bina tipi (iç mekân) | Sınırsız, çoklu trafo | Büyük tesis ve plazalarda entegre, geniş pano alanı | Havalandırma, yangın ayırımı, kuru tip trafo tercihi |
| Direk tipi | ≤ 400 kVA | Düşük maliyet, kırsal ve küçük yükler | Bakım erişimi, sanayi için yetersiz |
Trafo gücü (kVA) nasıl seçilir?
Tek büyük trafo yerine iki orta trafo, bakım esnekliği ve kısmi yük verimliliği sağlar; bakım sırasında tesis yarı kapasiteyle çalışmaya devam eder.
- Kurulu güç listesi çıkarılır (motorlar, ısıtma, aydınlatma, HVAC, şarj vb.)
- Talep faktörü ve eş zamanlılık ile talep gücü hesaplanır
- Güç faktörü (kompanzasyon sonrası ≥ 0,95) ile kVA’ya çevrilir
- %20–30 gelecek kapasitesi ve motor yol alma etkisi eklenir
- Standart güç kademesine yuvarlanır; 2500 kVA üzeri ihtiyaçlarda iki trafo ve bara bölme düşünülür
OG hücre ve RMU seçimi
OG hücreler IEC 62271-200’e göre metal-clad (bölmeli, çekmeceli kesicili), metal-enclosed (sabit) veya gaz yalıtımlı (GIS, SF6 ya da SF6-free) olarak sınıflanır. Sanayi tesisi girişinde kesicili ve koruma röleli hücreler; halka şebeke dağıtım noktalarında ise kompakt RMU’lar tercih edilir. Seçimde kısa devre dayanımı (16/25 kA), nominal akım (630/1250 A), iç ark sınıfı (IAC) ve gelecekte genişleme imkânı belirleyicidir.
Koruma rölesi ayarları (aşırı akım 50/51, toprak 50N/51N, gerekirse diferansiyel 87T) EDAŞ fider korumasıyla selektif olacak şekilde hesaplanır ve devreye almada primer/sekonder enjeksiyonla doğrulanır.
Yağlı trafo mu, kuru tip trafo mu?
| Kriter | Yağlı (ONAN) | Kuru tip (döküm reçineli) |
|---|---|---|
| Kurulum yeri | Dış mekân, köşk | Bina içi, insan yoğun alanlar |
| Yangın riski | Yağ yangını riski, yağ çukuru gerekli | Düşük, F1 sınıfı |
| Verim ve maliyet | Daha ekonomik, kayıpları düşük | İlk yatırım yüksek, bakım az |
| Bakım | Yağ analizi (DGA), silika jel, sızdırmazlık | Toz temizliği, sargı sıcaklığı izleme |
| Aşırı yük kapasitesi | Yüksek | Sınırlı |
Topraklama tasarımı
Trafo merkezinde topraklama; trafo nötrü (işletme topraklaması), metal gövdeler (koruma topraklaması) ve OG kablo ekranlarını kapsar. Toprak özdirenci ölçülür, topraklama ağı (grid) IEEE 80 veya Topraklamalar Yönetmeliği’ne göre dokunma ve adım gerilimi sınırlarını sağlayacak şekilde boyutlandırılır. Kabulde topraklama direnci ve eş potansiyel süreklilik ölçümleri raporlanır.
Kurulum, test ve devreye alma adımları
- Zemin hazırlığı, temel, kablo kanalları, topraklama ağı
- Köşk / hücre / trafo nakliye ve montaj, hizalama
- OG kablo başlıkları, AG bağlantıları, busbar veya kablo
- Trafo testleri: yalıtım direnci, dönüştürme oranı (TTR), sargı direnci, yağ dielektrik testi
- Hücre testleri: AC dayanım, kesici zamanlama, mekanik kilitler
- Röle ayarları ve enjeksiyon testleri, ölçü devresi kontrolü
- Topraklama ölçümleri, faz kontrolü, sayaç ve ölçü onayı
- EDAŞ geçici kabul, enerjilendirme, yük altında termal kontrol
İşletme dönemi: periyodik bakım
Tema Elektrik Sistemleri, köşk ve bina tipi trafo merkezlerini bağlantı görüşünden EDAŞ kabulüne kadar anahtar teslim kurar; mevcut trafo merkezlerinde hücre yenileme, kapasite artışı ve periyodik bakım sözleşmeleri sunar.
- Yıllık: termal tarama, bağlantı torkları, yağ seviyesi ve sızdırmazlık, koruma rölesi testi
- 2–3 yılda bir: yağ analizi (DGA, nem, dielektrik), kesici bakımı, topraklama ölçümü
- Sürekli: SCADA ile yük, sıcaklık ve alarm izleme