Elektrik Altyapı Terimleri Sözlüğü

Alçak gerilim (AG), Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’ne göre etkin değeri 1000 V ve altındaki gerilim seviyesidir; Türkiye’de tesis içi dağıtım 400/230 V (0,4 kV) ile yapılır.

Dağıtım panoları, busbar sistemleri, motor besleme hatları ve aydınlatma tesisatı AG kapsamındadır.

İlgili: Orta Gerilim, Yüksek Gerilim

Orta gerilim (OG), sektörde 1 kV ile 36 kV arasındaki dağıtım gerilimlerini ifade eder; Türkiye’de en yaygın OG seviyeleri 6,3 kV, 10,5 kV, 15,8 kV ve 34,5 kV’tur.

Mevzuatta 1000 V üzeri tüm gerilimler “yüksek gerilim” sayılır; OG terimi dağıtım seviyesini ayırt etmek için kullanılan sektörel bir tanımdır. Sanayi tesisleri şebekeye genellikle 34,5 kV OG seviyesinden bağlanır.

İlgili: Yüksek Gerilim, OG Kablo, Trafo Merkezi

Yüksek gerilim (YG), iletim şebekesinde kullanılan 36 kV üzeri gerilim seviyeleridir; Türkiye iletim sisteminde 66 kV, 154 kV ve 380 kV seviyeleri bulunur.

154 kV şebekede ekipmanlar 170 kV en yüksek işletme gerilimine (Um) göre seçilir. 380 kV seviyesi “çok yüksek gerilim” olarak da anılır.

İlgili: Orta Gerilim, YG Kablo, TEİAŞ

Um, bir ekipmanın sürekli olarak maruz kalabileceği en yüksek faz-faz gerilimidir; 34,5 kV şebeke için 36 kV, 154 kV şebeke için 170 kV değerindedir.

İlgili: Orta Gerilim, Yüksek Gerilim

Dağıtım şebekesi, elektriği iletim sisteminden alıp OG ve AG seviyesinde son kullanıcıya ulaştıran, Türkiye’de bölgesel elektrik dağıtım şirketleri (EDAŞ) tarafından işletilen altyapıdır.

İlgili: EDAŞ, İletim Şebekesi

İletim şebekesi, santrallerde üretilen enerjiyi 154 kV ve 380 kV seviyelerinde uzun mesafelere taşıyan ve TEİAŞ tarafından işletilen yüksek gerilim sistemidir.

İlgili: TEİAŞ, Yüksek Gerilim

Kısa devre akımı, bir arıza anında şebekeden akan ve kablo kesiti, kesici ve hücre seçimini belirleyen en yüksek akım değeridir.

OG şebekelerde tipik olarak 16 kA, 25 kA veya 31,5 kA (1 s) dayanım değerleri kullanılır.

İlgili: Kesici, OG Kablo

Topraklama, elektrik tesisinde arıza akımlarına güvenli bir yol sağlamak ve dokunma-adım gerilimlerini sınırlamak için iletken kısımların toprağa bağlanmasıdır.

Türkiye’de Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, uluslararası düzeyde IEEE 80 ve IEC 61936-1 esas alınır.

İlgili: Dokunma ve Adım Gerilimi

Dokunma gerilimi arıza anında bir kişinin el ile ayağı arasında, adım gerilimi ise iki ayağı arasında oluşabilecek gerilimdir; topraklama tasarımının temel sınır değerleridir.

İlgili: Topraklama

Trafo merkezi (TM), OG şebekeden alınan enerjiyi güç trafosu ile AG seviyesine düşüren; OG hücreler, trafo, AG ana dağıtım panosu ve topraklama tesisinden oluşan yapıdır.

Köşk (beton/metal), bina içi ve direk tipi olarak kurulur; sanayi tesislerinde tipik güçler 630–2500 kVA aralığındadır.

İlgili: Güç Trafosu, OG Hücre, Ring Main Unit

Güç trafosu, elektromanyetik indüksiyonla gerilim seviyesini değiştiren; dağıtımda 34,5/0,4 kV, iletimde 154/34,5 kV gibi dönüşüm oranlarında çalışan ana ekipmandır.

Yağlı (ONAN/ONAF) ve kuru tip (döküm reçineli) olarak üretilir; IEC 60076 standardına tabidir.

İlgili: Trafo Merkezi, Yağ Analizi

OG hücre, orta gerilim şalt ekipmanlarını (kesici, ayırıcı, yük ayırıcı, ölçü trafoları) metal bir muhafaza içinde barındıran ve IEC 62271-200’e göre üretilen modüler üniteye verilen addır.

Metal-clad, metal-enclosed ve gaz yalıtımlı (GIS) tipleri vardır. Giriş, çıkış, ölçü ve trafo koruma hücreleri olarak tasarlanır.

İlgili: Kesici, Ring Main Unit, Trafo Merkezi

RMU, ring (halka) şebekelerde giriş-çıkış yük ayırıcıları ile trafo koruma fonksiyonunu tek kompakt SF6 veya vakum yalıtımlı gövdede toplayan OG şalt ünitesidir.

İlgili: OG Hücre

Kesici, normal yük akımını ve kısa devre akımını güvenle kesebilen; vakum veya SF6 ark söndürme ortamı kullanan OG/YG anahtarlama elemanıdır.

İlgili: Ayırıcı, Koruma Rölesi

Ayırıcı, yüksüz durumda devreyi görünür şekilde açarak bakım için güvenli izolasyon sağlayan; yük akımı kesme yeteneği olmayan şalt elemanıdır.

İlgili: Kesici

Koruma rölesi, akım ve gerilim trafolarından aldığı ölçümlerle arızayı tespit edip kesiciye açma komutu veren; aşırı akım (50/51), toprak (50N/51N) ve diferansiyel (87) gibi fonksiyonlar içeren cihazdır.

Ayarlar selektivite hesabına göre yapılır ve devreye almada primer/sekonder enjeksiyon testleriyle doğrulanır.

İlgili: Kesici, Selektivite

Selektivite, bir arızada yalnızca arızaya en yakın koruma elemanının açması ve üst kademelerin devrede kalması için koruma ayarlarının kademelendirilmesidir.

İlgili: Koruma Rölesi

Ölçü trafosu, OG/YG akım ve gerilimini röle ve sayaçların okuyabileceği düşük değerlere (5 A, 100 V) dönüştüren akım (CT) ve gerilim (VT) trafolarının ortak adıdır.

İlgili: Koruma Rölesi

Şalt sahası, 154 kV ve üzeri seviyede kesici, ayırıcı, ölçü trafosu ve baraların açık havada veya GIS binasında toplandığı iletim tesisidir.

İlgili: Yüksek Gerilim, TEİAŞ

Yağ analizi (DGA, çözünmüş gaz analizi), trafo yağındaki hidrojen, metan, asetilen gibi gazların oranından iç arızaları erken aşamada teşhis eden laboratuvar testidir.

İlgili: Güç Trafosu

TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.), dağıtım tesislerinin teknik şartnamelerini (TEDAŞ-MYD) yayımlayan ve proje onay/kabul süreçlerinde kamu adına denetim yapan kurumdur.

İlgili: EDAŞ, Geçici Kabul

EDAŞ, bir bölgedeki dağıtım şebekesini işleten özel elektrik dağıtım şirketidir; İstanbul’da Avrupa Yakası BEDAŞ, Anadolu Yakası AYEDAŞ sorumluluğundadır.

İlgili: TEDAŞ, Bağlantı Anlaşması

TEİAŞ (Türkiye Elektrik İletim A.Ş.), 154 kV ve 380 kV iletim şebekesini işleten ve bu seviyeden bağlantı yapan tesislerin proje ve kabul süreçlerini yürüten kamu kuruluşudur.

İlgili: İletim Şebekesi, Yüksek Gerilim

EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu), elektrik piyasasını düzenleyen, lisans veren ve bağlantı-sistem kullanım tarifelerini belirleyen düzenleyici kurumdur.

İlgili: EDAŞ

Bağlantı anlaşması, bir tesisin dağıtım veya iletim şebekesine hangi noktadan, hangi gerilim ve güçle bağlanacağını belirleyen; EDAŞ veya TEİAŞ ile imzalanan sözleşmedir.

İlgili: EDAŞ, Bağlantı Görüşü

Bağlantı görüşü, EDAŞ’ın talep edilen güç için şebekede kapasite olup olmadığını ve bağlantı noktasını belirten resmi yazısıdır; OG projesinin ilk adımıdır.

İlgili: Bağlantı Anlaşması

Geçici kabul, tamamlanan elektrik tesisinin Elektrik Tesisleri Kabul Yönetmeliği’ne göre kabul heyetince yerinde incelenip test raporlarıyla birlikte onaylanması ve enerjilendirmeye hazır sayılmasıdır.

İlgili: TEDAŞ, Devreye Alma

AYKOME (Altyapı Koordinasyon Merkezi), büyükşehir belediyelerinde yol kazısı gerektiren altyapı işlerinin ruhsatını ve koordinasyonunu yürüten birimdir; şehir içi OG kablo güzergâhları için kazı izni buradan alınır.

İlgili: Kablo Güzergâhı

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Türkiye’de AG ve YG tesislerinin tasarım, kurulum ve işletme güvenliği kurallarını belirleyen temel mevzuattır.

İlgili: Topraklama

As-built proje, sahada uygulanan nihai durumu (kablo güzergâhı, ek noktaları, pano şemaları) yansıtan ve teslimde işverene verilen “yapıldığı gibi” çizim ve dokümanlardır.

İlgili: Geçici Kabul

EPC (Engineering, Procurement, Construction), mühendislik, malzeme temini ve yapımın tek yüklenici sorumluluğunda anahtar teslim yürütüldüğü sözleşme modelidir.

İlgili: As-Built Proje

İSG (iş sağlığı ve güvenliği), elektrik tesislerinde EN 50110-1 ve 6331 sayılı Kanun çerçevesinde enerji kesme-kilitleme (LOTO), yetkili kişi ve çalışma izni sistemlerini kapsayan güvenlik yönetimidir.

İlgili: LOTO

LOTO (kilitle-etiketle), bakım sırasında enerjinin yanlışlıkla verilmesini önlemek için kesici ve ayırıcıların fiziksel kilit ve etiketle güvenceye alınması prosedürüdür.

İlgili: İSG

Kompanzasyon, endüktif yüklerin çektiği reaktif gücü kondansatör grupları ile karşılayarak güç faktörünü düzelten ve reaktif enerji cezasını önleyen sistemdir.

Türkiye’de endüktif oran %20, kapasitif oran %15 sınırının aşılması cezaya yol açar.

İlgili: Harmonik, Güç Faktörü

Güç faktörü, aktif gücün görünür güce oranıdır; 1’e ne kadar yakınsa şebeke o kadar verimli kullanılır.

İlgili: Kompanzasyon

Harmonik, sürücü ve doğrultucu gibi doğrusal olmayan yüklerin şebeke akım ve gerilim dalga şeklini bozan, temel frekansın katlarındaki bileşenlerdir; sınır değerleri IEC 61000 serisinde tanımlıdır.

İlgili: Kompanzasyon

SCADA, trafo merkezleri ve dağıtım şebekesinin uzaktan izlenmesi ve kumandası için kullanılan denetleyici kontrol ve veri toplama sistemidir; şalt haberleşmesinde IEC 61850 ve IEC 60870-5-104 protokolleri kullanılır.

İlgili: Koruma Rölesi

IEC 61439, AG anahtarlama ve kontrol panolarının tasarım doğrulaması, sıcaklık artışı ve kısa devre dayanımı gerekliliklerini tanımlayan pano standardıdır.

İlgili: Alçak Gerilim

OCPP (Open Charge Point Protocol), elektrikli araç şarj istasyonlarının merkezi yönetim yazılımıyla haberleşmesini sağlayan açık protokoldür; EPDK şarj ağı lisanslarında uyumluluk aranır.

İlgili: EPDK