AC ve DC elektrifikasyon sistemleri
| Sistem | Gerilim | Kullanım | Besleme mimarisi |
|---|---|---|---|
| 25 kV 50 Hz AC | 25 kV (EN 50163: 17,5–27,5 kV) | TCDD ana hat, YHT, Marmaray, banliyö | 154 kV/25 kV cer trafo merkezleri; faz ayrımı için nötr bölgeler |
| 2×25 kV AC (ototrafo) | 25 kV + negatif besleyici | Uzun YHT hatları | Daha uzun TM aralığı, düşük EMI |
| 1500 V DC | 1500 V (1000–1800 V) | Metro hatları | Doğrultucu istasyonları 2–5 km aralıkla |
| 750 V DC | 750 V (500–900 V) | Tramvay, hafif raylı, üçüncü ray metro | Sık doğrultucu istasyonları, kaçak akım önlemleri |
Katener bileşenleri
- Direkler ve temeller: çelik profil veya boru direk, betonarme temel; tünelde tavan ankrajları
- Konsollar: kontak telini ray ekseninden zigzag ile (±200–300 mm) tutan, izolatörlü kollar
- Taşıyıcı tel (messenger): kontak telini askı telleriyle taşıyan bronz/bakır halat
- Kontak teli: pantografla temas eden oluklu bakır tel; aşınma sınırı izlenir
- Askı telleri (dropper), kompanzasyon (ağırlıklı gergi) sistemleri: sıcaklıkla uzamayı dengeler
- Seksiyon izolatörleri, ayırıcılar, nötr bölgeler: hat kesimlerini elektriksel olarak ayırır
- Rijit katener: tünel ve istasyonlarda alüminyum profil içine gömülü kontak teli
Cer gücü trafo merkezi ve besleme
AC sistemlerde cer trafo merkezi iletim şebekesinden (154 kV) aldığı enerjiyi tek fazlı 25 kV’a dönüştürür; komşu TM’ler farklı fazlardan beslendiği için hat üzerinde nötr bölgeler oluşturulur. DC sistemlerde ise OG (34,5 kV) şebekeden beslenen doğrultucu istasyonları 1500 V veya 750 V DC üretir. Besleme kabloları, kesiciler (DC hızlı kesiciler), koruma röleleri ve SCADA bu merkezlerin parçasıdır.
Dönüş devresi, topraklama ve kaçak akım (EN 50122)
Cer akımı raylar üzerinden trafo merkezine döner. AC sistemlerde raylar ve dönüş iletkenleri topraklama sistemine bağlanır; ray potansiyeli EN 50122-1 sınırlarında tutulur. DC sistemlerde ise raylardan toprağa kaçan akım çelik yapılar ve boru hatlarında korozyona yol açar; bu nedenle raylar topraktan yalıtılır, kaçak akım toplayıcı ağlar ve gerilim sınırlayıcı cihazlar (VLD) kullanılır (EN 50122-2).
Tasarım ve devreye alma testleri
Tema Elektrik Sistemleri; katener direk-konsol montajı, taşıyıcı ve kontak teli çekimi, cer besleme kablolaması, dönüş devresi ve topraklama tesisi ile devreye alma ölçümlerini metro, tramvay ve ana hat projelerinde alt yüklenici veya ana yüklenici olarak yürütür.
- Katener geometrisi ölçümü: kontak teli yüksekliği, zigzag, eğim (gradyan)
- Yalıtım direnci ve AC/DC dayanım testleri (katener kesimleri, kablolar)
- Süreklilik ve dönüş devresi direnci ölçümleri
- Ray-toprak potansiyeli ve kaçak akım ölçümleri (DC)
- Koruma rölesi ve DC hızlı kesici testleri, seksiyonlama senaryoları
- Enerjilendirme ve pantograflı ölçüm aracı ile dinamik test (temas kuvveti, ark)